Charakterystyka poezji Jana Andrzeja Morsztyna - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Najbardziej reprezentatywnym zbiorem poezji Morsztyna jest „Lutnia”. Widać w niej wszystkie cechy charakterystyczne dla jego poezji. Ma ona przede wszystkim zaskoczyć i olśnić czytelnika nie tyle tematyką, ale formą – tym, jak każdy temat potrafi poeta ująć w sposób nieoczekiwany, wymyślny. Jakimi środkami posługuje się Morsztyn, aby osiągnąć ten cel?

1. Środki artystyczne, którymi posługuje się Jan Andrzej Morsztyn

Dominujące w całej poezji Morsztyna jest częste używanie przez poetę superlatywów (hiperboli). W jego wierszach znajdziemy ogromną przesadę, poetyckie fajerwerki – prawie wszystko jest w nich przesadzone. Widać to wyraźnie w wierszach miłosnych, gdzie poeta mnoży pochwały adresatek swoich uczuć. Ale hiperbola może równie dobrze służyć ukazaniu brzydoty kochanki lub wyolbrzymić jej niestałość.

Hiperboli Morsztyn używa także po to, aby odświeżyć znaną już czytelnikowi, dobrze ugruntowaną w kulturze metaforę. Dzieje się tak np. ze słynną metaforą miłości jako ognia lub obojętności kobiety ukazanej w kategoriach zimna. Morsztyn rozbudowuje tego typu metafory do niebotycznych rozmiarów, jak np. w wierszu, w którym zapewnia, że jego „dziewka okrutna”

Co nowa Zemla ma zimy i mrozów,
Co Lodowate Morze (kędy wozów
Większy pożytek niźli krzywych łodzi),
Co Wołga (którą Moskwicin przechodzi
Cały rok lodem) kryje zimne wody.
Wszystkie te w piersiach ma mrozy i lody.

(Do kanikuły)

Morsztyn obficie wykorzystuje także inne środki stylistyczne, głównie po to, żeby zaskoczyć czytelnika. Posługuje się kalamburem, np.:

Słusznie mówimy, że panny boginie,
Bo ginie każdy, kto się im nawinie.

(Boginie)

Podobną funkcję spełnia wymyślna puenta wiersza. Morsztyn posługuje się bardzo bogatym słownictwem, jego epitety (dotyczące zwłaszcza różnych elementów ciała kobiecego) są bardzo wyszukane. Ma szczególne upodobanie do kontrastu. Często wykorzystuje antytezę ognia i wody, gorąca i zimna, nocy i dnia, radości i smutku, życia i śmierci. Barokowy poeta posługuje się także wieloma innymi środkami stylistycznymi: porównaniami, perfyrazami, personifikacjami, oksymoronami. Jeśli chodzi o ukształtowanie składniowe jego utworów często mamy do czynienia z paralelizmem syntaktycznym, anaforą i epiforą.

W dziedzinie wersyfikacji Morsztyn kontynuuje renesansowy sylabizm. Podchodzi do niego bardzo rygorystycznie, dba o czystość wiersza. Stosuje dużo przerzutni, które zaburzają miarowy rytm wiersza sylabicznego. Zastosowanie przerzutni w połączeniu z inwersją sprawia, że często utwory Morsztyna są trudne do odczytania – czyta się jej jak kalambur, słowo po słowie, aby dotrzeć do zamieszczonej przez autora treści.

Z gatunków poeta upodobał sobie sonet, często posługuje się także epigramatem, fraszką lub pieśnią.

2. Tematyka wierszy Morsztyna

Pionier badań nad poezją barokową w ogólności, a Morsztynem w szczególności, Edward Porębowicz, zauważył, że gros wierszy Jana Andrzeja to przeróbki z innych utworów – łacińskich, włoskich, po trosze francuskich. Szczególnie upodobał sobie poeta Marina. Stosunek Morsztyna do tych „przeróbek” z Marina dobrze oddaje Porębowicz:

Ogólne wrażenie stosunku Andrzeja do swego głównego wzoru jest to, że nasz poeta, podskubując mistrza, i to bez skrupułów, nie przestaje być panem swej sztuki, pewnym siebie i w ruchach swobodnym. Pożyczonego motywu nigdy nie popsuje, czasem go po swym koncepcie przytnie lub przerobi, własny pomysł nań nawinie, a tak zręcznie, tak pochlebnie i obłudnie, że kradzieży nikt nie spostrzeże, a parafraza lub przekład nie przestaną sprawiać złudzenia rzeczy oryginalnej.

Warto zaznaczyć, że tego typu przeróbki nie były w tamtych czasach traktowane jak plagiaty. Nie trzeba było nawet umieszczać pod wierszem adnotacji, że jest to spolszczona wersja innego utworu.

Tematyka utworów Morsztyna jest przede wszystkim miłosna, sposób przedstawiania miłości jest zazwyczaj taki sam – opisanie wyłącznie fizycznej urody kobiety. Pojawiają się przy tym także opisy cierpień podmiotu lirycznego, wynikające z chłodu wybranki jego serca. W wierszach miłosnych Morsztyn posługuje się zazwyczaj liryką bezpośredniego zwrotu do adresata - ponieważ utwory miłosne tworzone były w środowisku dworskim, przeznaczone były zawsze do konkretnych adresatek.

Morsztyn tworzył także trochę wierszy religijnych, dużo – okolicznościowo-towarzyskich oraz żartobliwo-epigramatycznych.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Nurty estetyczne poezji barokowej – konceptyzm i marinizm
2  Jan Andrzej Morsztyn - biografia
3  Niestatek [Prędzej kto wiatr w wór zamknie, prędzej i promieni...] - analiza i interpretacja



Komentarze: Charakterystyka poezji Jana Andrzeja Morsztyna

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: